CHUYẾN TÀU MỘT CHIỀU KHÔNG TRỞ LẠI – KHI BẠN GIẬT MÌNH NHẬN RA MÌNH ĐÃ LÃNG PHÍ CUỘC ĐỜI

TS. Nguyễn Thị Thắng – Khoa Mầm non

“Nếu em không biết đam mê của mình là gì, không cảm nhận được ý nghĩa của cuộc sống và không có mục tiêu để theo đuổi, nghĩa là em đang lãng phí món quà quý giá mà cha mẹ đã trao cho mình.” Đọc những dòng ấy trong Chuyến tàu một chiều không trở lại, tôi chợt nghĩ đến cậu con trai 18 tuổi, đến thế hệ của con, của chúng tôi, và cả những thế hệ đã đi qua. Có khi nào, trong guồng quay của đời sống, ta từng vô thức lãng phí những tháng ngày quý giá? Có khi nào ta giật mình nhận ra cuộc đời này, giống như một chuyến tàu chỉ đi một chiều, không có cơ hội quay lại? Cuốn sách của Kiên Trần vì thế không chỉ để đọc, mà để mỗi người dừng lại và chiêm nghiệm về cách mình đang sống.

Có những cuốn sách không đến với người đọc bằng sự choáng ngợp của tri thức hay những lập luận phức tạp, mà bằng một cú chạm rất khẽ vào vùng sâu kín của nhận thức. Chuyến tàu một chiều không trở lại của Kiên Trần là một cuốn sách như thế. Nó không ồn ào, không áp đặt, nhưng lại khiến người đọc phải dừng lại – không phải để đọc tiếp, mà để nghĩ, để soi chiếu, để tự hỏi mình đang sống như thế nào trong quỹ thời gian hữu hạn của đời người.

Ngay từ nhan đề, tác phẩm đã gợi ra một ẩn dụ đầy ám ảnh: cuộc đời như một chuyến tàu chỉ đi theo một chiều, không có vé khứ hồi, không có cơ hội quay lại để sửa chữa những điều đã bỏ lỡ. Ẩn dụ ấy không mới, nhưng dưới cách diễn đạt của Kiên Trần, nó trở nên gần gũi và mang tính cảnh tỉnh sâu sắc, đặc biệt với thế hệ trẻ – những người đang sống trong một thời đại mà cơ hội dường như vô hạn, nhưng cũng chính vì thế mà dễ rơi vào trạng thái trì hoãn, hoang mang và đánh mất phương hướng.

Điểm đặc biệt của cuốn sách nằm ở chỗ nó không đưa ra những lời khuyên mang tính giáo điều. Thay vào đó, tác giả lựa chọn cách trò chuyện – một kiểu trò chuyện chân thành, đôi khi như một người anh, đôi khi như một người bạn, và có lúc lại như chính tiếng nói bên trong mỗi người đọc. Những câu hỏi được đặt ra không nhằm tìm kiếm câu trả lời ngay lập tức, mà để khơi gợi sự tự vấn: ta đang sống vì điều gì, ta có thực sự hiểu mình muốn gì, hay ta chỉ đang trôi đi theo quán tính của xã hội? Ta đang sống hay chỉ đang tồn tại? Ta có đang sử dụng thời gian của mình một cách có ý thức, hay chỉ đang để nó trôi qua trong vô thức? Điều đáng nói là những câu hỏi ấy không được đặt ra trong một giọng điệu nặng nề. Ngược lại, cuốn sách giữ được một nhịp điệu nhẹ nhàng, gần gũi, như một cuộc trò chuyện. Đó có thể là giọng của một người anh đi trước, cũng có thể là tiếng nói nội tâm mà đôi khi ta cố tình bỏ qua. Chính sự chân thành này khiến người đọc không cảm thấy bị dạy dỗ, mà được lắng nghe và được chia sẻ.

Trong mạch suy tư ấy, cuốn sách chạm đến một vấn đề cốt lõi của đời sống hiện đại: sự lãng phí thời gian trong vô thức. Không phải là sự lãng phí hiển hiện, mà là thứ lãng phí được che giấu dưới lớp vỏ của sự bận rộn. Người trẻ ngày nay có thể dành hàng giờ lướt mạng xã hội, tiêu thụ thông tin, nhưng lại cảm thấy trống rỗng khi một ngày kết thúc. Họ có thể kết nối với rất nhiều người, nhưng lại thiếu kết nối với chính bản thân mình. Chính trong bối cảnh ấy, Chuyến tàu một chiều không trở lại trở thành một lời nhắc nhở cần thiết: không phải cứ sống là đang sống có ý nghĩa.

Tác phẩm vì thế không chỉ dừng lại ở việc khơi gợi nhận thức, mà còn hướng đến việc tái định nghĩa giá trị của thời gian. Thời gian trong cuốn sách không phải là những con số trôi qua trên đồng hồ, mà là những khoảnh khắc có ý thức – những khoảnh khắc con người thực sự hiện diện trong cuộc sống của mình. Khi ta sống mà không ý thức, thời gian sẽ trôi qua như một dòng chảy vô nghĩa. Nhưng khi ta biết mình đang làm gì và vì sao mình làm điều đó, mỗi phút giây trôi qua đều trở nên có giá trị.

Một trong những điểm đáng chú ý trong cách viết của Kiên Trần là sự kết hợp giữa trải nghiệm cá nhân và suy ngẫm mang tính phổ quát. Những câu chuyện, những quan sát trong sách không mang tính hư cấu xa rời thực tế, mà rất gần với đời sống của người trẻ hiện nay. Anh hiểu những băn khoăn của người trẻ, hiểu những áp lực vô hình mà họ đang đối diện, và quan trọng hơn, anh không đứng ở vị trí của một người “biết hết” để nói, mà ở vị trí của một người đang cùng đi trên hành trình đó. Chính vì thế, người đọc dễ dàng tìm thấy mình trong đó – có thể là trong những lần trì hoãn mục tiêu, những lúc mất phương hướng, hay những khoảnh khắc nhận ra mình đang sống một cuộc đời chưa thực sự thuộc về mình.

Đặt trong bối cảnh của thời đại công nghệ số, giá trị của cuốn sách càng trở nên rõ nét. Chưa bao giờ con người có nhiều công cụ để phát triển bản thân như hiện nay, nhưng cũng chưa bao giờ con người lại dễ bị phân tán như vậy. Sự xuất hiện liên tục của thông tin, của những xu hướng, của những “chuẩn mực thành công” được lan truyền trên mạng khiến người trẻ dễ rơi vào trạng thái so sánh và hoang mang. Họ có thể cảm thấy mình luôn “chậm hơn” người khác, hoặc ngược lại, sống trong ảo tưởng về sự đủ đầy mà không thực sự hành động.

Trong bối cảnh đó, Chuyến tàu một chiều không trở lại không đưa ra những công thức thành công, mà nhấn mạnh vào việc hiểu chính mình. Bởi lẽ, chỉ khi hiểu mình, con người mới có thể lựa chọn con đường phù hợp, thay vì chạy theo những hình mẫu được áp đặt từ bên ngoài. Đây chính là điểm làm nên chiều sâu của tác phẩm: nó không hứa hẹn thay đổi cuộc đời người đọc trong một sớm một chiều, nhưng có thể thay đổi cách họ nhìn nhận cuộc đời.

Về phương diện nghệ thuật, cuốn sách gây ấn tượng bởi giọng văn gần gũi nhưng không hời hợt. Ngôn ngữ của Kiên Trần giản dị, đôi khi mang màu sắc tự sự, nhưng ẩn chứa bên trong là những lớp ý nghĩa cần được chiêm nghiệm. Tác giả không cố gắng tạo ra những câu chữ “đao to búa lớn”, mà để cho cảm xúc và suy nghĩ tự nhiên dẫn dắt câu chuyện. Chính sự tiết chế này lại tạo nên sức lan tỏa, bởi nó khiến người đọc cảm thấy được tôn trọng trong quá trình tiếp nhận, thay vì bị áp đặt.

Có thể nói, đóng góp của Kiên Trần với cuốn sách này nằm ở việc chạm đến đúng “khoảng trống” của một thế hệ. Đó là thế hệ có nhiều cơ hội nhưng cũng nhiều áp lực, có nhiều lựa chọn nhưng lại thiếu định hướng, có nhiều kết nối nhưng lại cô đơn trong chính thế giới nội tâm của mình. Bằng cách viết chân thành và trực diện, tác giả đã tạo ra một không gian để người đọc dừng lại, lắng nghe chính mình – một điều tưởng như đơn giản nhưng lại ngày càng hiếm trong đời sống hiện đại.

Sức lan tỏa của cuốn sách không nằm ở những chiến dịch quảng bá rầm rộ, mà ở khả năng chạm đến trải nghiệm cá nhân của từng người đọc. Mỗi người khi đến với Chuyến tàu một chiều không trở lại đều có thể mang theo một câu hỏi riêng, và rời đi với một sự thay đổi – có thể là rất nhỏ, nhưng đủ để bắt đầu một hành trình mới trong nhận thức.

Đọc cuốn sách này, người ta không chỉ nghĩ về quá khứ đã qua, mà còn nghĩ về hiện tại đang diễn ra và tương lai chưa đến. Nó không khiến ta nuối tiếc một cách bi lụy, mà khiến ta ý thức rõ hơn về giá trị của từng khoảnh khắc. Và có lẽ, đó chính là điều quan trọng nhất: khi ta nhận ra cuộc đời là một chuyến tàu không quay lại, ta sẽ học cách sống chậm hơn, sâu hơn và có trách nhiệm hơn với chính mình và những người xung quanh.

Bởi cuối cùng, điều đáng sợ không phải là chuyến tàu ấy không có chiều trở lại, mà là có khi nào ta đã ngồi trên đó quá lâu mà không biết mình đang đi đâu. Câu trả lời, như cuốn sách gợi mở, không nằm trong những trang giấy, mà nằm ở cách mỗi người lựa chọn sống ra sao sau khi đã gấp cuốn sách lại. Và nếu một cuốn sách có thể khiến người đọc dừng lại để tự hỏi điều đó, thì bản thân cuốn sách ấy đã có một giá trị không thể phủ nhận trong hành trình trưởng thành của mỗi người.

Nguồn ảnh: Internet