Quy trình lập kế hoạch dự án học tập cho trẻ mầm non khám phá môi trường xung quanh của sinh viên Trường Cao đẳng Sư phạm Bắc Ninh

                                              GV Trần Thị Hồng Minh – SV Nguyền Thị Thanh Nhàn, SV Ninh Đoàn Thảo Vy

ĐẶT VẤN ĐỀ

Bước sang thế kỳ XXI, giáo dục mầm non (GDMN) có nhiều sự thay đổi mạnh mẽ về chương trình, phương pháp, hình thức tổ chức các hoạt động. Nhằm  nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên mầm non trình độ cao đẳng, trường Cao đẳng Sư phạm Bắc Ninh luôn đặt ra yêu cầu chương trình đào tạo phải tiếp cận với thực tế, đi trước đón đầu sự thay đổi của bậc học mầm non. Một trong những thay đổi trong phương pháp tổ chức các hoạt động giáo dục của GDMN là học tập dựa trên dự án.

Học tập dựa trên dự án với các tên gọi khác nhau như học tập theo dự án, học tập dựa trên dự án, học tập qua dự án… nhưng đều có ý nghĩa là một phương pháp/ hình thức giảng dạy có sự tham gia, hợp tác của học sinh để điều tra, giải quyết những nhiệm vụ gắn liền với thực tiễn cuộc sống. Đối với trẻ ở bậc mầm non, do những hạn chế trong quá trình nhận thức và năng lực thực hành, tổ chức dạy học dự án cho trẻ cũng cần có những nghiên cứu sâu sắc nhằm áp dụng linh hoạt, phù hợp và hiệu quả. 

NỘI DUNG

1. Một số khái niệm về dự án và dự án học tập

1.1. Dự án

 Thuật ngữ “dự án” trong tiếng Việt hiện nay được sử dụng đồng nghĩa với thuật ngữ “đề án”, trong đó “dự án” có xu hướng được sử dụng phổ biến hơn. Theo tác giả Trần Việt Cường: “Dự án là một quá trình hoạt động của một hay một nhóm người để thực hiện kế hoạch tự đề ra để tạo ra sản phẩm nhằm đạt được các mục đích đề ra” [2].

1.2. Dự án học tập

Có nhiều định nghĩa về dự án học tập, như: Theo Đặng Thành Hưng, Trịnh Hồng Hà, Nguyễn Khải Hoàn, Trần Vũ Khánh, cho rằng: Dự án học tập là kiểu dự án được thiết kế và thực hiện bởi người học trong quá trình dạy học dưới sự hỗ trợ của GV nhằm thực hiện các mục đích giáo dục và phát triển người học [3]. Theo Trần Việt Cường, Dự án học tập là một dự án trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành; kết hợp kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm thực tiễn thuộc về nhiều lĩnh vực khác nhau [2].

1.3. Dự án của trẻ mầm non

Đối với trẻ mầm non, dự án học tập được hiểu là việc đặt ra một vấn đề, một hiện tượng mà ở đó mở ra cơ hội học tập và trải nghiệm, làm giàu thêm vốn nhận thức, phát triển các năng lực giúp trẻ thích ứng tốt với cuộc sống đặc biệt là năng lực giải quyết vấn đề.

Dự án học tập của trẻ mầm non là một hoạt động có mục tiêu rõ ràng, được tổ chức và thực hiện trong một khoảng thời gian cụ thể để trẻ khám phá, học hỏi và phát triển, nhằm đạt được một kết quả nhất định, giúp trẻ em hiểu sâu hơn về thế giới xung quanh qua các hoạt động sáng tạo và khám phá. Dự án học tập có thể là một phần của chương trình giáo dục hoặc một nhiệm vụ độc lập.

2. Quy trình lập kế hoạch dự án học tập cho trẻ mầm non khám phá môi trường xung quanh

Để có thể lập kế hoạch dự án học tập cho trẻ mầm non khám phá MTXQ, cần thực hiện:

Bước 1. Xác định chủ đề dự án

Bước đầu tiên và quan trọng nhất trong việc lập kế hoạch dự án học tập là xác định chủ đề phù hợp. Một chủ đề hiệu quả cần đáp ứng các tiêu chí: gần gũi với trẻ, kích thích sự tò mò, có tính ứng dụng thực tế và có thể triển khai thông qua nhiều hoạt động khác nhau. Chủ đề có thể xuất phát từ những quan sát thực tế của giáo viên về sở thích, thắc mắc của trẻ hoặc dựa vào chương trình giáo dục mầm non. Ví dụ, nếu giáo viên nhận thấy trẻ thích quan sát côn trùng, đặt nhiều câu hỏi về chúng, thì có thể lựa chọn chủ đề “Những người bạn nhỏ trong vườn”. Hoặc nếu trẻ quan tâm đến các phương tiện giao thông, giáo viên có thể thực hiện dự án “Thế giới giao thông quanh em”.

Việc chọn chủ đề không chỉ dừng lại ở việc quan sát mà còn cần tham khảo ý kiến của trẻ và phụ huynh. Một số giáo viên khuyến khích trẻ đưa ra các ý tưởng, sau đó cả lớp cùng thảo luận và quyết định chủ đề chung. Điều này giúp trẻ cảm thấy hào hứng, có trách nhiệm với quá trình học tập của mình hơn. Khi đã chọn được chủ đề, giáo viên cần xác định phạm vi nội dung để đảm bảo chủ đề không quá rộng hoặc quá hẹp.

Bước 2. Xác định mục tiêu của dự án

Sau khi đã có chủ đề, bước tiếp theo là xác định mục tiêu cụ thể mà dự án hướng đến. Mục tiêu cần được thiết kế sao cho phù hợp với độ tuổi của trẻ và đảm bảo tính cân đối giữa ba khía cạnh chính:

• Mục tiêu về kiến thức: Trẻ sẽ học được gì từ dự án này? Ví dụ, với chủ đề “Cây xanh quanh em”, trẻ sẽ biết được các bộ phận của cây, quá trình phát triển của cây từ hạt giống, vai trò của cây đối với môi trường và con người.
• Mục tiêu về kỹ năng: Những kỹ năng nào trẻ có thể rèn luyện qua dự án? Trẻ có thể phát triển khả năng quan sát, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng hợp tác nhóm hoặc kỹ năng vận động thông qua các hoạt động thực tế.
• Mục tiêu về thái độ: Dự án sẽ giúp trẻ hình thành những thói quen, nhận thức gì? Ví dụ, trẻ có thể học cách yêu thiên nhiên, biết chăm sóc cây xanh hoặc có ý thức bảo vệ môi trường.

Mục tiêu cần được thiết lập một cách rõ ràng, cụ thể và có thể đo lường được. Điều này giúp giáo viên dễ dàng theo dõi sự tiến bộ của trẻ và điều chỉnh hoạt động khi cần thiết.

Bước 3. Lập kế hoạch chi tiết và chuẩn bị đồ dùng, phương tiện

Khi đã có chủ đề và mục tiêu rõ ràng, giáo viên bắt đầu lập kế hoạch chi tiết cho toàn bộ dự án. Kế hoạch này bao gồm các hoạt động cụ thể sẽ được thực hiện theo từng giai đoạn, phương pháp tổ chức lớp học, tài liệu và học cụ cần chuẩn bị, cũng như cách thức đánh giá kết quả.

Lập kế hoạch dự án theo ba giai đoạn:

          Giai đoạn 1: Mở dự án

Lựa chọn dự án: khảo sát, xác định vấn đề, chọn dự án: cần xuất phát từ ý tưởng, mối quan tâm của trẻ.

Khảo sát: Trẻ thực sự thích gì? Trẻ mong muốn điều gì? Điều gì thu hút trẻ? Trẻ có được gì sau hoạt động?... =>lựa chọn chủ đề dự án.

Có thể tạo các bảng tổng hợp ý tưởng mong muốn của trẻ (bảng hoặc sơ đồ) về những gì trẻ đã biết, chưa biết, muốn biết.

Giáo viên cùng trẻ xác định những kiến thức cơ bản của dự án bao gồm: bối cảnh, nội dung tìm hiểu, thành viên tham gia, tài liệu được sử dụng, phương pháp ghi tài liệu …

 Thiết kế mô hình nhiệm vụ để giúp trẻ hiểu về những gì trẻ sẽ làm.

Thu hút sự tham gia của gia đình và giúp họ hỗ trợ việc học tập của con mình…

Giáo viên: chia sẻ kinh nghiệm trước đây và kiến thức hiện tại; Nêu lên và ghi lại những thắc mắc/câu hỏi để giải quyết các vấn đề kiến thức hiện tại; Xác định nghiên cứu thực địa, nghiên cứu hoặc có thể phỏng vấn chuyên gia.

Dự án phù hợp với lứa tuổi, khả năng và hứng thú của trẻ: Tôi đặc biệt; Ươm những mầm xanh/Chiếc lá có gì thú vị; Chú sâu non; Điều kì diệu của âm thanh; Chào năm mới; Sự kì diệu của nước; Âm thanh, Ánh sáng, Chất liệu, Lực, Tiền, Mùa đông,Mùa hè......

           Giai đoạn 2: Thực hiện/Phát triển dự án

- Tìm hiểu/khám phá/trải nghiệm

Nói chuyện với khách mời, xem video, xem sách, hình ảnh hoặc hiện vật, tìm kiếm thông tin trên mạng internet… Trẻ sẽ được khuyến khích khám phá theo sở thích để tìm câu trả lời cho những câu hỏi của mình.

- Tìm kiếm các thông tin

Khai thác thông tin mới về đặc điểm của đối tượng, các qui trình... từ internet/từ gia đình/sách, báo, tranh ảnh/video., GV/cha mẹ/tình nguyện viên có thể phải hỗ trợ thêm cho trẻ

- Khám phá thực địa

Tham quan các địa điểm như cánh đồng, nhà máy, trang trại, hồ nước, vườn rau, công viên hay trường học…

 - Gặp gỡ chuyên gia/ khách mời

Chuyên gia/khách mời (người am hiểu về lĩnh vực mà trẻ đang tìm hiểu) sẽ giới thiệu những thông tin mới và trả lời các câu hỏi của trẻ nảy sinh kể từ chuyến thăm thực địa

Yêu cầu ở giai đoạn triển khai thực hiện/ phát triển dự án

Trẻ được tạo cơ hội tìm kiếm thông tin liên quan đến dự án để trả lời cho những câu hỏi của trẻ. Phát triển cho trẻ các kỹ năng cần thiết, liên quan đến dự án như: sáng tạo, hợp tác, giao tiếp, tư duy phản biện.

Trẻ được trải nghiệm phong phú, đa dạng các trạng thái cảm xúc, hình thành thái độ đúng đắn đối với cuộc sống xung quanh, hình thành tính độc lập, tự tin cho trẻ.

Các hoạt động tổ chức linh hoạt, phụ thuộc vào nội dung và kế hoạch khám phá của dự án.

GV khích lệ, kích thích và mở rộng ý tưởng học tập của trẻ thông qua: Kích thích giác quan của trẻ, khuyến khích trẻ suy nghĩ và nói ra ý tưởng, khích lệ trẻ tham gia vào quá trình học tập; Sử dụng đồ vật 3 chiều và hình ảnh 2 chiều để đặt câu hỏi kích thích và gợi mở những ý tưởng khảo sát, khám phá về chủ đề; sáng tạo các ý tưởng mở rộng trong các hoạt động học và chơi.

          Giai đoạn 3:Kết thúc dự án

Báo cáo và trưng bày sản phẩm

• • Tổ chức các HĐ để trẻ thể hiện những điều mà trẻ đã học được (trả lời cho những câu hỏi đã đặt ra).
  • Tổ chức trò chuyện chung cho cả nhóm, cùng trả lời các câu hỏi trong danh sách, xem lại các sản phẩm mà trẻ đã tạo ra trong quá trình khám phá
  • Tạo cơ hội cho trẻ chia sẻ với người khác những điều mà trẻ học được
  • Các hoạt động báo cáo có thể tổ chức như: Triển lãm các sản phẩm, làm các báo cáo, diễn kịch, ca nhạc, mang các sản phẩm về nhà chia sẻ với phụ huynh…
  • Sản phẩm dự án có thể là những tác phẩm vẽ, báo cáo hay sản phẩm vật chất, biểu diễn hát, kịch,…

3. Minh họa kế hoạch dự án học tập cho trẻ mầm non khám phá môi trường xung quanh

 Chủ đề: Thế giới thực vật

DỰ ÁN: LÀM CÁC VẬT TỪ LÁ CÂY

Độ tuổi: Trẻ 5 – 6 tuổi

Thời gian: 03 tiết

I. MỤC TIÊU

1. Kiến thức

- Trẻ biết các bộ phận của lá cây: cuống lá, gân lá, phiến lá.

- Trẻ biết một số đặc điểm về màu sắc (xanh, vàng, đỏ...), hình dạng (lá dài, lá hình tròn, lá hình trái tim, lá hình tam giác, lá hình bầu dục...) của lá cây.

- Trẻ biết vai trò, lợi ích của lá cây.

- Trẻ biết sử dụng lá và các kỹ năng khác nhau để tạo thành một số sản phẩm theo ý tưởng của mình.

2. Kỹ năng

- Lắng nghe, thảo luận, chia sẻ.

- Phối hợp các kỹ năng vẽ đã học đế vẽ bản thiết kế.

- Sử dụng lá cây để làm các sản phẩm.

3. Thái độ

- Hứng thú, tích cực hoạt động.

- Cố gắng hoàn thành công việc được giao.

II. CHUẨN BỊ

1. Chuẩn bị cho cô

- Slide bài dạy.

- Một số lá cây với hình dạng khác nhau.

- Túi ảo thuật.

2. Chuẩn bị cho trẻ

- Lá cây.

- Giấy A4, bút chì, màu.

- Keo, băng dính, kéo, thước đo, thép mềm, dây.

III. CÁCH TIẾN HÀNH

Sinh viên Nguyền Thị Thanh Nhàn tổ chức dự án Làm các vật từ lá cây 

tại Trường mầm non Phương Anh – Tỉnh Bắc Ninh

KẾT LUẬN

Học tập dựa trên dự án là một phương pháp giáo dục hiện đại, giúp trẻ học thông qua các hoạt động trải nghiệm thực tế, từ đó phát triển tư duy sáng tạo, kỹ năng giải quyết vấn đề và sự chủ động trong học tập. Trong giáo dục mầm non, đặc biệt đối với trẻ mầm non, việc tổ chức các dự án học tập về khám phá thiên nhiên không chỉ giúp trẻ hiểu biết sâu sắc hơn về thế giới xung quanh mà còn rèn luyện các kỹ năng quan trọng như quan sát, tư duy phản biện và hợp tác nhóm. Tuy nhiên, để triển khai hiệu quả phương pháp này, sinh viên cần có khả năng lập kế hoạch dự án một cách khoa học và linh hoạt, phù hợp với đặc điểm phát triển của trẻ.

Việc nâng cao khả năng lập kế hoạch dự án học tập cho trẻ mầm non trong hoạt động khám phá thiên nhiên không chỉ giúp trẻ có thêm nhiều cơ hội học tập thông qua trải nghiệm thực tế mà còn góp phần nâng cao chất lượng giáo dục mầm non theo hướng hiện đại và tích cực.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Văn bản hợp nhất 01/VBHN-BGDĐT ngày 13/4/2021 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc Ban hành Chương trình Giáo dục mầm non

2. Trần Việt Cường (2009), Đôi nét về phương pháp dạy học theo dự án, Tạp chí Giáo dục, Số 207, Tr.25-26, Hà Nội.  

3. Lê Văn Hồng (2014), Kinh nghiệm dạy học theo dự án ở một số trường đại học trên thế giới, Tạp chí Khoa học Giáo dục, Số 100, Tr. 60-64, Hà Nội.

4.Trần Hồng Minh (2016), Phát triển và tổ chức chương trình giáo dục mầm non  (Tài liệu học tập một số học phần đào tạo giáo viên trình độ cao đẳng ngành giáo dục mầm non) , NXB GD

5. Tài liệu Tập huấn modun: Học tập dựa trên dự án trong GDMN – Trường ĐHSP Hà Nội từ 31/7/2024- 02/8/2024

6. Nguyền Thị Thanh Nhàn ( 2025) Đề tài “Lập kế hoạch dự án học tập cho trẻ 5-6 tuổi khám phá thiên nhiên” , Trường CĐSP Bắc Ninh

7.Trần Thị Hồng Minh (2025), seninar Quy trình hướng dẫn sinh viên lập kế hoạch dự án học tập cho trẻ mầm non khám phá MTXQ , Trường CĐSP Bắc Ninh

8.Trần Thị Hồng Minh (2024), seninar Tổ chức cho sinh viên lập kế hoạch dự án học tập cho trẻ mầm non khám phá môi trường xung quanh, Trường CĐSP Bắc Ninh