Ths. Vương Thị Luận, khoa Bộ môn chung
1. Đặt vấn đề
Hoạt động ngoài trời là hoạt động không thể thiếu trong chế độ sinh hoạt một ngày của trẻ ở trường mẫu giáo. Tham gia hoạt động trẻ được tiếp xúc trực tiếp với các sự vật hiện tượng xung quanh vừa gần gũi vừa phong phú, đa dạng, trẻ được hít thở bầu không khí trong lành, tạo điều kiện cho trẻ được tìm tòi, khám phá thỏa mãn trí tò mò của trẻ cũng như giúp trẻ tăng cường sức khỏe và thể lực. Được vui chơi ngoài trời là khoảng thời gian vô cùng quý giá đối với sự phát triển của trẻ mà ít thời điểm sinh hoạt nào khác có thể so sánh được. Chơi ngoài trời là khoảng thời gian trẻ được thỏa mãn thực hiện các vận động giải phóng năng lượng. Không gian chơi ngoài trời có rất nhiều lợi thế cho việc tổ chức các hoạt động đa dạng, tích cực của trẻ mà điều kiện trong phòng không thể đáp ứng được.
Qua hoạt động ngoài trời trẻ nhận thức được thế giới xung quanh bằng cách tiếp xúc, tìm hiểu, khám phá và quan tâm đến những gì xẩy ra ở cuộc sống xung quanh mình. Trẻ thoả mãn nhu cầu hoạt động, nhu cầu tìm hiểu, khám phá của trẻ. Hoạt động vui chơi ngoài trời tạo cho trẻ sự nhanh nhẹn và hứng thú với môi trường tự nhiên đồng thời trẻ tự tin, mạnh dạn trong cuộc sống, góp phần tích cực trong sự phát triển toàn diện của trẻ.
Tuy nhiên, trong chế độ sinh hoạt một ngày của trẻ, đôi khi giáo viên thường chỉ chú trọng đến việc tổ chức các hoạt động như: hoạt động học, hoạt động góc, hoạt động chăm sóc… mà chưa thực sự quan tâm, đầu tư nhiều vào tổ chức hoạt động ngoài trời. Nội dung các buổi hoạt động ngoài trời còn đơn giản, chưa thu hút trẻ. Hình thức tổ chức còn gò bó, lặp đi lặp lại chưa có sự linh hoạt, sáng tạo. Do đó, không kích thích được tính tò mò ham hiểu biết ở trẻ, trẻ thường thụ động và môi trường giao tiếp bị hạn chế. Chính vì vậy, tôi thấy việc tìm ra các biện pháp nâng cao chất lượng tổ chức hoạt động ngoài trời cho trẻ là một vấn đề cấp thiết và cần phải thực hiện thường xuyên tại trường mẫu giáo.
Để nâng cao chất lượng tổ chức các giờ hoạt động ngoài trời đồng thời tạo cho trẻ hứng thú, tích cực tham gia các hoạt động trải nghiệm, khám phá, tìm hiểu thế giới xung quanh giáo viên cần nắm chắc cơ sỏ lý luận về tổ chức hoạt động ngoài trời cho trẻ mẫu giáo.
2. Nội dung
2.1. Mục đích của việc tổ chức hoạt động ngoài trời:
Rèn luyện, phát triển thể lực, thoả mãn nhu cầu vận động của trẻ
Ra ngoài trời trẻ được tắm nắng, hít thở không khí trong lành, thoáng mát, trẻ được vận động trong điều kiện rộng rãi, thoải mái, làm tăng cường sự hoạt động của các cơ quan trong cơ thể, tăng cường sự trao đổi chất, rèn luyện sự thích nghi với những thay đổi của những yếu tố tự nhiên, tăng cường sức đề kháng của cơ thể -> vì vậy sức khoẻ của trẻ được rèn luyện và phát triển.
Giúp trẻ mở rộng tầm hiểu biết về sự vật hiện tượng xung quanh, làm giàu cảm xúc thẩm mỹ.
Trẻ được mở rộng diện tiếp xúc, được trực tiếp quan sát, tiếp xúc các sự vật hiện tượng sống động trước mắt -> làm phong phú vốn biểu tượng và giúp trẻ cảm nhận được vẻ đẹp của môi trường xung quanh
Tạo điều kiện để trẻ vận dụng những hiểu biết, kiến thức, kỹ năng đã học vào hoàn cảnh thực tiễn. Tận dụng nguồn nguyên liệu thiên nhiên để dạy trẻ tạo ra các sản phẩm có tính sáng tạo.
VD: Trẻ được học về các phép đếm, ra ngoài trời trẻ tập đếm cây, hoa…hoặc cô hướng dẫn trẻ làm con trâu, đồng hồ từ các loại lá…
2.2. Một số biện pháp tổ chức hoạt động ngoài trời cho trẻ mẫu giáo:
Tổ chức hoạt động ngoài trời cho trẻ mẫu giáo thường được tiến hành với các nội dung sau:
a. Hoạt động quan sát, dạo chơi, tham quan:
* Mục đích: giúp trẻ làm quen, mở rộng, hoặc củng cố, rèn luyện các kiến thức, kỹ năng.
* Nội dung: nội dung hoạt động có chủ đích thường bao gồm:
- Quan sát sự vật, hiện tượng xung quanh:
- Quan sát sự vật hiện tượng thiên nhiên
VD: Quan sát cây cỏ, hoa lá, quan sát sự lớn lên của cây, quan sát con vật, các hiện tượng thiên nhiên…
- Quan sát sự vật hiện tượng xã hội
VD: Quan sát lao động của những người xung quanh, các phương tiện giao thông…
- Tham quan danh lam thắng cảnh, công trình xây dựng…
Nội dung lựa chọn cho trẻ quan sát cố gắng xoay quanh chủ điểm giáo dục.
* Cách hướng dẫn hoạt động quan sát:
- Cô thu hút trẻ vào hoạt động một cách nhẹ nhàng, bằng các biện pháp sử dụng trò chơi, câu đố, tạo ra tình huống…
- Giáo viên gợi ý để trẻ thực hiện mục đích, nhiệm vụ đặt ra
- Biện pháp: đặt câu hỏi chỉ dẫn để trẻ thực hiện
Lưu ý: Không đặt câu hỏi mà trẻ chỉ trả lời có hoặc không, hoặc mang tính chất xác nhận. Ví dụ: Chậu hoa này có đẹp không? Cánh hoa đâu? Hoa có màu gì?…
- Nên đặt câu hỏi mang tính tổng hợp.Ví dụ:các con hãy quan sát kỹ xem xây hoa này nó như thế nào? Nó có những gì?… để trẻ tự phát hiện, tự nói những điều trẻ thấy.
- Có thể tiến hành tổ chức cho trẻ hoạt động với hình thức cá nhân trẻ, hoặc theo nhóm không bắt buộc tất cả mọi trẻ phải tham gia.
* Tổ chức tham quan (thường tổ chức cho trẻ từ Mẫu giáo nhỡ trở lên):
- Giáo viên nhắc nhở trẻ một số yêu cầu cần thực hiện khi đi thăm quan: đi theo hàng dọc, không chạy khỏi hàng khi ở nơi thăm quan.
- Hướng dẫn trẻ quan sát, giới thiệu những nét đặc trưng của nơi thăm quan..
- Trao đổi với trẻ về những điều trẻ thấy.
b. Trò chơi có luật:
* Mục đích: nhằm thoả mãn nhu cầu được vui chơi, được vận động trong điều kiện rộng rãi, thoáng mát của trẻ.
* Nội dung: thường tổ chức cho trẻ chơi trò chơi vận động, trò chơi dân gian mà trẻ thích (trò chơi cũ hoặc mới).
* Cách hướng dẫn:
Thực hiện theo phương pháp hướng dẫn trò chơi vận động, trò chơi dân gian cũ hoặc mới.
- Có thể tổ chức cho trẻ chơi tập thể hoặc theo nhóm nhỏ với cùng một trò chơi hoặc các trò chơi khác nhau. Số lượng trò chơi và số lần chơi trong một buổi hoạt động ngoài trời tuỳ thuộc vào nhu cầu, hứng thú và tình trạng sức khoẻ của trẻ.
- Nếu tổ chức 2 trò chơi liên tiếp thì hai trò chơi đó phải có tính chất phối hợp (lượng vận động, tính vận động và cơ quan vận động)
c. Hoạt động tự chọn:
* Mục đích: Trẻ được hoạt động tự do, thoải mái theo ý thích cá nhân, nhằm phát huy tính tích cực, độc lập, sáng tạo trong hoạt động của trẻ.
* Nội dung: Trẻ hoạt động theo ý thích, sáng kiến của trẻ. Ví dụ: trẻ có thể chơi xích đu, vẽ, thả thuyền, gấp lá…Giáo viên tạo môi trường, gợi ý cho trẻ lựa chọn nội dung chơi phù hợp chủ điểm giáo dục.
* Cách hướng dẫn:
- Đổi với trẻ Mẫu giáo 3 - 4 tuổi: Cô gợi ý, hướng dẫn cùng chơi với trẻ, vì trẻ mẫu giáo bé nhiều khi không biết mình chơi gì hoặc không biết tự tổ chức trò chơi.
- Đối với trẻ Mẫu giáo 4 -5 tuổi và 5 - 6 tuổi:
Cô bao quát theo dõi trẻ chơi: Đề phòng tai nạn cho trẻ. Xử lý kịp thời các tình huống xảy ra. Giải đáp thắc mắc của trẻ nếu có
2.3. Một số yêu cầu đối với việc tổ chức hoạt động ngoài trời:
a. GV phải chuẩn bị chu đáo:
- Địa điểm: Đảm bảo yêu cầu vệ sinh, an toàn cho trẻ .
- Kế hoạch tổ chức hoạt động ngoài trời: xác định rõ mục đích, nội dung tổ chức cho trẻ hoạt động và dự kiến tình huống có thể xảy ra.
b.Tổ chức hướng dẫn trẻ hoạt động cần đảm bảo:
- Đảm bảo tính linh hoạt, phong phú trong tổ chức các nội dung cho trẻ hoạt động:
- Nội dung cho trẻ hoạt động phải được mở rộng thường xuyên gắn với chủ điểm giáo dục
- Không nhất thiết phải thực hiện cả ba nội dung trong một buổi hoạt động ngoài trời. Việc lựa chọn nội dung ,phân phối thời gian thực hiện các nội dung căn cứ vào nhu cầu, hứng thú của trẻ và yêu cầu giáo dục
- Có thể tổ chức các nội dung lần lượt theo thứ tự hoặc tổ chức đan xen với nhau.
- Giáo viên thu hút trẻ vào hoạt động, trò chơi có luật, không bắt buộc tất cả mọi trẻ phải tham gia .
- Giáo viên linh hoạt xử lí các tình huống xảy ra.
- Đảm bảo nguyên tắc động - tĩnh trong hoạt động của trẻ
3. Kết luận:
Hoạt động ngoài trời là một trong những hoạt động trong chế độ sinh hoạt hàng ngày mà trẻ hứng thú và quan tâm nhất. Đây là hoạt động mang lại cho trẻ nhiều niềm vui và kiến thức cần thiết về thế giới xung quanh. Hoạt động ngoài trời là một trong các hình thức tổ chức môi trường giáo dục cho trẻ mẫu giáo phát huy được những ưu điểm qua các hoạt động như: giúp trẻ phát triển về các mặt đức, trí, thể, mỹ và lao động. Qua hoạt động trẻ được trực tiếp quan sát cây và hoa các sự vật, hiện tượng trong tự nhiên, trong xã hội. Trẻ được tiếp xúc với thiên nhiên, hít thở không khí trong lành, được tắm nắng ban mai nhằm nâng cao sức đề kháng cho cơ thể trẻ.
Chính vì vậy mà giáo viên mẫu giáo cần phải quan tâm đến việc tổ chức hoạt động chơi ngoài trời cho trẻ để góp phần hoàn thành tốt mục tiêu và nội dung giáo dục mẫu giáo, góp phần phát triển toàn diện cho trẻ. Một lợi ích quan trọng của các hoạt động chơi ngoài trời là tăng cường kĩ năng giao tiếp của trẻ. Trẻ sẽ tiếp xúc, làm quen, nói chuyện với các bạn trong lớp, từ đó giúp trẻ mạnh dạn, tự tin hơn trong giao tiếp. Ngoài ra, trẻ sẽ dễ dàng thích nghi, hòa nhập khi đến các môi trường khác. Do đó, có thể khẳng định rằng, hoạt động chơi ngoài trời có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc phát triển thể chất, tình cảm, trí tuệ của trẻ. Nhà trường, giáo viên luôn tạo điều kiện tốt nhất để trẻ hoạt động thoải mái nhất, vui nhất với các hoạt động chơi ngoài trời.
Tài liệu tham khảo
- Thông tư số 01/VBHN-BGDĐT ngày 13/4/2021 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT về việc Thông tư ban hành chương trình Giáo dục mẫu giáo
- Trường CĐSP BN (2014), Tài liệu học tập một số học phần đào tạo giáo viên trình độ cao đẳng ngành giáo dục mẫu giáo (Phần Giáo dục học đại cương), NXB Giáo dục Việt Nam.
- Nguyễn Thị Hòa (2017), Giáo dục học mẫu giáo, NXB Đại học Sư phạm Hà Nội.