HƯỚNG DẪN SINH VIÊN LỚP CĐMN K45B PHÂN TÍCH TRUYỆN DÂN GIAN ĐỂ HỌC TỐT HỌC PHẦN VĂN HỌC TRONG CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC MẦM NON – TRƯỜNG CĐSP BẮC NINH
ThS.Nguyễn Thị Huế
Trung tâm Bồi dưỡng - Ngoại ngữ, Tin học
1. Mở đầu
Trong chương trình đào tạo Giáo dục Mầm non (GDMN) tại Trường Cao đẳng Sư phạm Bắc Ninh, học phần Văn học giữ vai trò quan trọng trong việc hình thành năng lực cảm thụ văn học và kỹ năng tổ chức hoạt động kể chuyện cho trẻ. Đối với sinh viên lớp K45B, việc nắm vững phương pháp phân tích truyện dân gian không chỉ giúp học tốt học phần mà còn là nền tảng để vận dụng hiệu quả trong thực tiễn giảng dạy sau này. Bài viết hướng tới mục tiêu hỗ trợ sinh viên K45B tiếp cận môn học một cách khoa học, từ đó nâng cao chất lượng học tập và năng lực nghề nghiệp trong tương lai.
2. Nội dung
2.1. Vai trò của truyện dân gian đối với giáo dục mầm non
Truyện dân gian là kho tàng văn hóa quý báu, phản ánh đời sống, tư tưởng, tình cảm và ước mơ của nhân dân lao động. Trong giáo dục mầm non, truyện dân gian góp phần:
* Nuôi dưỡng trí tưởng tượng và cảm xúc thẩm mỹ cho trẻ.
* Hình thành các giá trị đạo đức như lòng nhân ái, sự trung thực, tinh thần dũng cảm.
* Phát triển ngôn ngữ và khả năng giao tiếp.
Có thể thấy, truyện dân gian có vai trò đặc biệt quan trọng đối với giáo dục mầm non, bởi đây là nguồn tư liệu giàu giá trị giáo dục và phù hợp với đặc điểm tâm lý của trẻ nhỏ. Trước hết, truyện dân gian giúp phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua việc nghe kể và kể lại, từ đó mở rộng vốn từ và khả năng diễn đạt. Bên cạnh đó, nội dung truyện thường chứa đựng những bài học đạo đức giản dị như lòng nhân ái, tính trung thực, sự chăm chỉ, giúp hình thành nhân cách ban đầu cho trẻ. Ngoài ra, các yếu tố tưởng tượng, kỳ ảo trong truyện còn kích thích trí tưởng tượng và óc sáng tạo, góp phần phát triển tư duy. Truyện dân gian cũng tạo điều kiện để trẻ tiếp cận với bản sắc văn hóa dân tộc, nuôi dưỡng tình yêu quê hương và truyền thống. Không chỉ vậy, thông qua hoạt động kể chuyện, đóng vai, trẻ còn được rèn luyện kỹ năng giao tiếp, tự tin thể hiện bản thân. Vì vậy, việc khai thác và sử dụng hiệu quả truyện dân gian trong giáo dục mầm non là rất cần thiết và có ý nghĩa lâu dài.
Do đó, việc phân tích truyện dân gian là kỹ năng thiết yếu đối với sinh viên ngành GDMN.
2.2. Các bước cơ bản khi phân tích truyện dân gian
Để phân tích hiệu quả một truyện dân gian, sinh viên cần thực hiện theo các bước sau:
a. Xác định thể loại và đặc trưng
Truyện dân gian gồm nhiều thể loại như truyện cổ tích, truyện ngụ ngôn, truyền thuyết, truyện cười… Mỗi thể loại có đặc điểm riêng về nội dung và nghệ thuật. Việc xác định đúng thể loại giúp định hướng phân tích chính xác.
b. Tóm tắt nội dung truyện
Sinh viên cần tóm tắt ngắn gọn cốt truyện, đảm bảo đầy đủ các sự kiện chính, tránh lan man hoặc thiếu ý.
c. Phân tích nhân vật
* Xác định các nhân vật chính, phụ.
* Làm rõ tính cách, phẩm chất và vai trò của từng nhân vật.
* Chú ý các chi tiết tiêu biểu thể hiện đặc điểm nhân vật.
d. Khai thác giá trị nội dung
Phân tích ý nghĩa của truyện: bài học đạo đức, triết lý sống, thông điệp mà tác giả dân gian gửi gắm.
e. Phân tích yếu tố nghệ thuật
* Kết cấu truyện (mở đầu, phát triển, cao trào, kết thúc).
* Ngôn ngữ kể chuyện, yếu tố kỳ ảo, hình ảnh biểu tượng.
* Các biện pháp nghệ thuật đặc trưng của truyện dân gian.
f. Liên hệ thực tiễn giáo dục mầm non
Đây là bước quan trọng đối với sinh viên GDMN:
* Xác định nội dung phù hợp để giáo dục trẻ.
* Đề xuất cách kể chuyện, đặt câu hỏi, tổ chức hoạt động liên quan.
2.3. Một số lưu ý khi học và phân tích truyện dân gian
Khi học và phân tích truyện dân gian, sinh viên cần chú ý đọc kỹ văn bản nhiều lần để nắm chắc cốt truyện, chi tiết tiêu biểu và ý nghĩa sâu xa của tác phẩm, tránh hiểu phiến diện hoặc bỏ sót nội dung quan trọng. Bên cạnh đó, cần xác định đúng thể loại truyện để có cách tiếp cận phù hợp, vì mỗi thể loại như truyện cổ tích, ngụ ngôn hay truyền thuyết đều có đặc trưng riêng. Sinh viên cũng nên ghi chép ý chính một cách hệ thống, có thể sử dụng sơ đồ tư duy để dễ ghi nhớ và liên kết kiến thức. Việc trao đổi, thảo luận nhóm sẽ giúp mở rộng góc nhìn và hiểu vấn đề sâu sắc hơn. Ngoài ra, cần biết liên hệ nội dung truyện với thực tiễn đời sống và giáo dục mầm non, từ đó rút ra bài học ý nghĩa và định hướng cách vận dụng vào hoạt động giảng dạy. Cuối cùng, cần tránh học thuộc lòng máy móc mà nên hiểu bản chất, phát triển tư duy phân tích và khả năng cảm thụ văn học một cách linh hoạt, sáng tạo.
2.4. Phương pháp học hiệu quả học phần Văn học
Để học tốt học phần Văn học, sinh viên cần xây dựng cho mình phương pháp học tập chủ động và khoa học. Trước hết, cần đọc trước tài liệu, tác phẩm văn học trước khi lên lớp để có sự chuẩn bị và dễ dàng tiếp thu bài giảng. Trong quá trình học, nên kết hợp giữa việc nghe giảng và ghi chép có chọn lọc, tập trung vào các ý chính như nội dung, nghệ thuật và giá trị của tác phẩm. Sinh viên cũng cần thường xuyên luyện tập kỹ năng phân tích, cảm thụ văn học thông qua việc làm bài tập, viết đoạn văn và thảo luận nhóm để mở rộng hiểu biết. Bên cạnh đó, việc liên hệ kiến thức với thực tiễn, đặc biệt là trong giáo dục mầm non, sẽ giúp bài học trở nên sinh động và có ý nghĩa hơn. Ngoài ra, nên sử dụng các phương pháp hỗ trợ như sơ đồ tư duy, học theo chủ đề hoặc so sánh các tác phẩm để ghi nhớ lâu và hiểu sâu. Cuối cùng, giữ thái độ học tập tích cực, yêu thích văn học và không ngừng tìm tòi, sáng tạo sẽ là yếu tố quan trọng giúp sinh viên đạt kết quả cao trong học phần này.
3. Kết luận
Phân tích truyện dân gian không chỉ là yêu cầu học tập mà còn là kỹ năng nghề nghiệp quan trọng đối với sinh viên GDMN. Việc nắm vững phương pháp phân tích sẽ giúp sinh viên lớp K45B học tốt học phần Văn học, đồng thời tạo nền tảng vững chắc cho công tác giảng dạy sau này. Mỗi sinh viên cần chủ động, sáng tạo và tích cực rèn luyện để phát huy tối đa hiệu quả học tập.
Tài liệu tham khảo
1. Nguyễn Thị Thắng (cb), Trần Thúy Hằng, Nguyễn Thị Hồng Nhung, Vương Hồng Nhung (2024), Văn học, Tài liệu đào tạo giáo viên ngành Giáo dục mầm non trình độ cao đẳng, NXB Giáo dục, Hà Nội.
2. Lê Thu Hương (chủ biên), Hướng dẫn tổ chức thực hiện các hoạt động giáo dục trong trường mầm non theo chủ đề (cho trẻ các độ tuổi) (2013), NXBGD, Hà Nội.
3. Lê Thu Hương (chủ biên) (2011), Tuyển chọn trò chơi, bài hát, thơ ca, truyện, câu đố theo chủ đề (các độ tuổi), NXB Giáo dục, Hà Nội.
4. Lã Thị Bắc Lý, Lê Thị Ánh Tuyết, Giáo trình Phương pháp cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học (2009), NXB Giáo dục, Hà Nội.
5. Đào Hoàng Mai - Trương Hồng Nga (chủ biên) (2010), Thiết kế các hoạt động có chủ đích, hoạt động góc và hoạt động ngoài trời, NXB Giáo dục Việt Nam, 2010