Hướng dẫn sinh viên chuyển thể tác phẩm văn học truyện “Bác gấu đen và hai chú thỏ” sang kịch bản cho trẻ đóng kịch

Thạc sĩ: Nguyễn Thị Thiêm

Khoa: Mầm non

1. Đặt vấn đề

Giáo dục mầm non là hệ thống mắt xích đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân. Mục tiêu của giáo dục mầm non là giúp trẻ phát triển toàn diện, hình thành cho trẻ những cơ sở ban đầu của nhân cách con người mới xã hội chủ nghĩa, tạo điều kiện cho trẻ có nhiều cơ hội lĩnh hội kiến thức để áp dụng vào thực tiễn cuộc sống của trẻ. Làm quen với văn học là một hoạt động rất quan trọng đối với lứa tuổi mầm non, là phương tiện phát triển ngôn ngữ giúp trẻ có đủ vốn từ để trẻ có khả năng diễn đạt lưu loát, biết sử dụng từ ngữ đúng lúc, đúng chỗ. Đồng thời, hoạt động này giúp trẻ phát triển trí tưởng tượng, óc quan sát, khả năng tư duy độc lập. Nội dung các tác phẩm văn học giáo dục trẻ biết thương yêu, kính trọng ông bà, bố mẹ, anh chị, yêu quý bạn bè, thiên nhiên và môi trường xung quanh.

Trò chơi đóng kịch theo cốt truyện và nội dung thơ là một loại hình vui chơi đặc biệt ở trường mầm non. Trò chơi này mang tính nghệ thuật rõ nét, do đó, hình thức tổ chức của nó không giống hoàn toàn các loại trò chơi khác. Trò chơi đóng kịch đòi hỏi phải có sự hướng dẫn, tổ chức một cách công phu của cô giáo. Để giúp sinh viên ngành Giáo dục Mầm non biết cách chuyển thể tác phẩm văn học sang kịch bản cho trẻ đóng kịch, bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn sinh viên các bước tiến hành tổ chức trò chơi đóng kịch theo tác phẩm văn học và minh họa qua dẫn chứng tác phẩm cụ thể.

2. Nội dung

2.1. Các bước tiến hành tổ chức trò chơi đóng kịch theo tác phẩm văn học

a) Chuẩn bị

- Chuyển thể tác phẩm thành kịch bản: Sau khi lựa chọn được tác phẩm phù hợp cô giáo tiến hành chuyển thể sang kịch bản. Lưu ý khi chuyển thể, có thể phải bố trí, sắp xếp, điều chỉnh lại một cách sáng tạo ngôn ngữ của các nhân vật cũng như một số tình tiết của truyện cho phù hợp. Những truyện quá dài, có thể lược bỏ, chỉ giữ lại những tình tiết chính của truyện.

- Cho trẻ tiếp xúc với kịch bản: Sau khi đã hoàn thiện, cô cho trẻ tiếp xúc với kịch bản. Sự tiếp xúc này cũng rất đặc biệt, bởi các cháu chưa biết chữ nên chưa thể đọc trực tiếp được. Cô giáo phải đọc nhiều lần, phải trò chuyện với trẻ về tác phẩm để trẻ ghi nhớ và “nhập vai" vào nhân vật.

Có thể cho trẻ xem tranh minh hoạ để giúp trẻ tái tạo được hình ảnh nhân vật trong khi chơi và các sự kiện mà nhân vật tham gia. Trong khi trò chuyện với trẻ về tác phẩm, có thể đặt những câu hỏi giúp trẻ khắc sâu những ấn tượng về nhân vật, ví dụ : Sự việc này xảy ra ở đâu ? Sự việc xảy ra trong hoàn cảnh nào ? Các nhân vật đang làm gì ? Vì sao các nhân vật lại làm thế? Nhân vật có tư thế như thế nào ? v.v...

Trong khi đọc kịch bản cho trẻ nghe, cô cần giúp trẻ phân biệt được sắc thái giọng điệu của nhân vật để từ đó giúp trẻ khắc hoạ rõ thêm tính cách của nhân vật.

b) Phân vai

Khi phân vai cho trẻ đóng theo các nhân vật, cô không nên gò ép hoặc bắt trẻ đóng những vai mà trẻ không thích. Cô giáo cho trẻ nhân vai hoặc gợi ý cho trẻ nhận các vai. Thường thì trẻ thích được đóng những vai dũng cảm, mưu trí, thông minh... chứ không thích đóng những vai hèn nhát, lười biếng... Cô giáo cần giải thích để trẻ hiểu đây chỉ là đóng kịch, như vậy, khi nhận vai chơi, trẻ mới cảm thấy hứng thủ, cho dù đó là tuyến nhân vật tiêu cực.

Sau khi đã phân vai, cô giáo cùng các cháu luyện tập các động tác phù hợp với vai của từng cháu. Các cháu được tự do sáng tạo theo nhận thức và trí tưởng tượng của mình. Cô giáo chỉ hướng dẫn, gợi ý chứ không nên can thiệp quá lộ liễu làm cho trẻ mất hứng thú, không động viên, khích lệ được sự sáng tạo của trẻ.

Mỗi trò chơi có thể làm đi làm lại khoảng 3- 4 lần cho các "nhóm diễn viên” khác nhau, cố gắng lôi cuốn được tất cả các cháu cùng tham gia vào trò chơi. Sau cuộc chơi, có thể tổ chức những cuộc đàm thoại nhỏ để nhận xét về những vai trẻ đã thể hiện, giúp cho trẻ khắc sâu hơn hành động và tính cách của nhân vật cũng như nội dung của câu chuyện.

c) Sân chơi, đạo cụ và hoá trang

Đôi với trò chơi đóng kịch theo tác phẩm văn học, việc trang trí có ý nghĩa rất quan trọng. Trang trí góp phần vào việc tạo ra ấn tượng về một vở kịch thực sự.

Có thể sử dụng những thứ có sẵn trong lớp như bàn ghế, cây cảnh... Một số mặt nạ cô có thể tự vẽ rồi cho các cháu tô màu hoặc dân giấy màu lên quần áo mà các cháu mặc để đóng vai nhân vật...

Việc bài trí sân chơi phải hết sức hài hoà, tạo không khí thực sự hấp dẫn, lôi cuốn trẻ tham gia vào trò chơi (không nên trang trí cầu kì, rườm rà, nhưng cũng không nên quá đơn giản).

2.2. Hướng dẫn kịch bản được chuyển thể từ tác phẩm văn học: Chuyển thể từ truyện BÁC GẤU ĐEN VÀ HAI CHÚ THỎ (Chương trình Chăm sóc - giáo dục mầm non 4-5 tuổi)

Sân khấu - Phòng học được giả định là một khu rừng. Ở hai góc đặt mô hình hai ngôi nhà nhỏ: một ngôi nhà của Thỏ Trắng và một ngôi nhà của Thỏ Nâu. Cô dùng những chậu cây giả, những lẵng hoa để bài trí cho phù hợp. Nếu chơi đóng kịch ở ngoài trời, cô có thể tận dụng những bụi cây ở sân trường, vườn trường...

Người dẫn chuyện: Vào một ngày chủ nhật, bác Gấu Đen đi thăm các bạn ở khu rừng bên. Đường xa quá, bác đi suốt từ sáng, bây giờ mới về tới đây.

Bác Gấu Đen : (Một cháu đeo mặt nạ Gấu Đen bước ra, dáng vẻ mệt mỏi):

- Ta phải nghỉ một lúc thôi !

Gấu Đen ngồi xuống một tảng đá bên đường (một cái ghế đã để sẵn).

- Chà, mát quá !

Gấu Đen nghe ngóng rồi hốt hoảng (cô giáo có thể dùng âm thanh để tạo tiếng sấm):

Thôi chết, sắp có cơn mưa rồi. Ta phải mau mau tìm chỗ trú mưa thôi !

Người dẫn chuyện: Bác Gấu Đen chạy loanh quanh rồi dừng chân trước cửa nhà Thỏ Nâu, bác Gấu Đen gõ cửa.

Thỏ Nâu : (Một cháu đeo mặt nạ Thỏ Nâu, hỏi với giọng ngái ngủ):

Ai đấy? Ai gõ cửa nhà tôi đấy?

Bác Gấu Đen: Bác Gấu Đen đây, trời mưa to quá, cho bác trú nhờ với nào!

Thỏ Nâu : (Không ra mở cửa, giọng càu nhàu):

Bác Gấu à, bác không trú ở đây được đâu. Nhà cháu thì bé, mà bác thì to thế, bác sẽ làm đổ nhà cháu mất !

Bác Gấu Đen: Bác đi nhẹ thôi, bác không làm đổ nhà của cháu đâu !

Thỏ Nâu : (giọng cáu kỉnh) :

Cháu đã bảo không được mà ! Bác sang nhà bạn Thỏ Trắng mà trú nhờ, nhà bạn ấy chắc chắn hơn.

Người dẫn chuyện : Trời vẫn mưa như trút, gió thổi ào ào, bác Gấu Đen đã bị ướt. Không xin vào trú nhờ ở nhà Thỏ Nâu được, bác Gấu lại chạy sang nhà Thỏ Trắng. Bác vừa vuốt nước mưa trên mặt vừa gõ cửa.

Thỏ Trắng : (Một cháu đeo mặt nạ Thỏ Trắng đang ngồi đọc sách, nghe tiếng gõ cửa, Thỏ Trắng đặt sách lên bàn và hỏi, giọng lo lắng):

- Ai đấy, ai gõ cửa nhà tôi đấy?

Bác Gấu Đen : Bác Gấu Đen đây ! Trời mưa to quá Thỏ Trắng cho bác trú nhờ có được không ?

Thỏ Trắng : (vội vàng ra mở cửa)

Chào bác Gấu Đen, mời bác vào nhà cháu, bác ướt hết cả rồi !

Thỏ Trắng vào trong bưng ra một đĩa bánh và một chiếc khăn bông. Thỏ Trắng đưa khăn cho bác Gấu :

- Bác lau người đi, kẻo bị cảm lạnh đấy. Cháu còn một ít bánh, bác ăn cho đỡ đói.

Bác Gấu Đen: (cảm động)

Cảm ơn châu Thỏ Trắng. Bây giờ thì bác thấy hết mệt, hết rét rồi. Bác cũng không cảm thấy đói.

Người dẫn chuyện : Bỗng nhiên, hai bác cháu nghe có tiếng gõ 1 cửa và tiếng khóc thút thít. Thỏ Trắng vội chạy ra mở cửa.

Thỏ Nâu : (nhìn thấy Thỏ Trắng thì khóc hu, hu...)

- Bạn Thỏ Trắng ơi, nhà tôi bị đổ mất rồi, bạn cho tôi trú nhờ với, hu... hu...

Thỏ Trắng : (vừa dắt Thỏ Nâu vào nhà vừa nói) :

- Không sao đâu, bạn vào nhà tôi đi, nhà tôi còn rộng mà !

Bác Gấu Đen: (lấy khăn bông lau người cho Thỏ Nâu) :

- Cháu Thỏ Nâu đừng khóc nữa, sáng mai bác sẽ dựng lại nhà cho cháu !

Thỏ Trắng : (đến bên Thỏ Nâu, nhanh nhảu)

- Phải đấy, bạn Thỏ Nâu, sáng mai mình với bác Gấu sẽ dựng lại nhà cho bạn, chỉ một loáng là xong thôi mà.

Thỏ Nâu : (nhìn bác Gấu, rụt rè nói) :

Bác Gấu Đen ơi, lúc này cháu có lỗi với bác, bác có giận cháu không ? Cháu xin lỗi bác ạ.

Bác Gấu Đen: (đặt một tay lên vai Thỏ Nâu)

– Bác không giận cháu đâu. Bây giờ bác cháu ta cùng đi ngủ. Ngày mai, chúng ta sẽ dậy sớm để dựng lại nhà cho Thỏ Nâu.

(Bác Gấu Đen dang rộng hai tay ôm Thỏ Trắng và Thỏ Nâu, rồi cùng ngồi chụm vào, đầu cúi xuống)

Người dẫn chuyện : Đêm hôm đó, ba bác cháu ôm nhau ngủ một giấc ngon lành đến sáng.

Kết thúc: Cả lớp vừa hát, vừa vận động theo nhạc : “Trời nắng, trời nắng, Thỏ đi tắm nắng...

3. Kết luận

Trò chơi đóng kịch hay còn gọi là trò chơi đóng vai theo tác phẩm văn học là một hình thức đặc biệt giúp trẻ nhập vai vào nhân vật trong tác phẩm. Trò chơi đóng kịch được coi là một dạng trò chơi đặc biệt của trẻ ở trường mầm non. Nó không đơn thuần là trò chơi mà còn là hoạt động mang tính nghệ thuật. Để có thể “hóa thân” vào các nhân vật mà mình tham gia, trẻ phải phát huy cao độ các chức năng tâm lí như ngôn ngữ, trí nhớ, tư duy, tưởng tượng và cả xúc cảm của chính mình. Có thể nói, trò chơi đóng kịch đã tác động mạnh đến sự phát triển nhiều mặt trong nhân cách của trẻ.

Tài liệu tham khảo

[1]. Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2021, Chương trình giáo dục mầm non, Nhà xuất bản  Giáo dục Việt Nam.

[2]. Phùng Thị Hiền (chủ biên), Nguyễn Thị Nguyệt, Ngô Thị Lanh, Nguyễn Thị Thiêm, Trần Thúy Hằng, 2024, Phương pháp tổ chức cho trẻ làm quen với văn học, Nhà xuất bản Hà Nội.

[3]. Lã Thị Bắc Lý- Lê Thị Ánh Tuyết, Phương pháp cho trẻ mầm non làm quen với tác phẩm văn học, 2009, Nhà xuất bản Giáo dục.