ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG THIẾT KẾ TRÒ CHƠI HỌC TẬP CHO TRẺ MẦM NON

                                    Th.s Bùi Thị Thu Thủy
                                 Bộ môn: Giáo dục Mầm non, khoa Mầm non
 

I. Đặt vấn đề
Giáo dục mầm non là cấp học đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân, giữ vai trò nền tảng trong việc hình thành và phát triển toàn diện nhân cách trẻ. Trong đó, hoạt động vui chơi được xem là hoạt động chủ đạo, giúp trẻ “học bằng chơi, chơi mà học”, từ đó tiếp thu kiến thức một cách tự nhiên và hiệu quả. Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 và chuyển đổi số trong giáo dục, việc ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) vào tổ chức hoạt động giáo dục, đặc biệt là thiết kế trò chơi học tập, đang trở thành xu hướng tất yếu. Trẻ em ngày nay có cơ hội tiếp xúc sớm với các thiết bị công nghệ như máy tính, máy tính bảng, màn hình tương tác,… do đó việc tích hợp CNTT vào hoạt động học tập sẽ góp phần nâng cao tính hấp dẫn, tạo môi trường học tập hiện đại và phù hợp với đặc điểm phát triển của trẻ. Tuy nhiên, trong thực tế, việc ứng dụng CNTT trong thiết kế trò chơi học tập ở một số cơ sở giáo dục mầm non còn hạn chế, chưa khai thác hết tiềm năng của công nghệ. Vì vậy, nghiên cứu và đề xuất các giải pháp ứng dụng CNTT trong thiết kế trò chơi học tập là cần thiết nhằm nâng cao chất lượng giáo dục mầm non hiện nay.
II. Giải quyết vấn đề
2.1. Khái niệm trò chơi học tập
Theo tác giả Đặng Thành Hưng trong cuốn “Dạy học hiện đại- Lí luận, biện pháp, kĩ thuật”, NXB Đại học quốc gia Hà Nội, 2002 thì trò chơi là một thuật ngữ có hai nghĩa khác nhau tương đối xa: một là kiểu loại phổ biến của chơi, chơi có luật (tập hợp quy tắc, định rõ mục đích, kết quả và yêu cầu hành động) và có tính cạnh tranh hoặc tính thách thức đối với người tham gia; hai là những thứ công việc được tổ chức và tiến hành dưới hình thức chơi, như chơi, bằng chơi, rèn luyện thân thể dưới hình thức chơi. Các trò chơi đều có luật lệ, quy tắc, nhiệm vụ, yêu cầu tức là có tổ chức và thiết kế, nếu không có những thứ đó thì không có trò chơi mà chỉ có sự chơi đơn giản. Như vậy, trò chơi là tập hợp các yếu tố chơi, có hệ thống và có tổ chức. Vì thế, luật hay quy tắc chính là phương tiện tổ chức tập hợp đó. Tóm lại, trò chơi chính là sự chơi có luật và những hành vi chơi tùy tiện, bất giác thì không được gọi là trò chơi.
    Khái niệm về “trò chơi trong dạy học” (hay còn gọi tắt là “trò chơi dạy học”) đã được khá nhiều tác giả quan tâm, nghiên cứu. Trò chơi dạy học là những trò chơi giáo dục được lựa chọn và sử dụng trực tiếp để dạy học, tuân theo mục đích, nội dung, các nguyên tắc và phương pháp dạy học, có chức năng tổ chức, hướng dẫn, động viên học sinh tìm kiếm và lĩnh hộ tri thức, học tập và rèn luyện kĩ năng, tích lũy và phát triển các phương thức hoạt động và hành vi ứng xử xã hội, văn hóc, đạo đức, thẩm mĩ, pháp luật, khoa học, ngôn ngữ, cải thiện và phát triển thể chất…
Theo tác giả Nguyễn Văn Luỹ - Lê Quang Sơn trong cuốn Từ điển Tâm lí học chỉ ra rằng “ Trò chơi là hoạt động lí học hay là tinh thần hoàn toàn không có vụ lợi thường có cơ sở là quy ước hay tưởng tượng trong ý thức của người chơi, không ngoài mục đích tự thân và mục tiêu khác là tạo khoái cảm”. Trò chơi  học tập là trò chơi mà luật của nó bao gồm các quy tắc gắn với kiến thức, kĩ năng có được trong học tập, gần với nội dung bài học, giúp người học  khai thác vốn kinh nghiệm của bản thân để chơi. Tâm lí học đại cương và Giáo dục học trẻ em đưa ra khái niệm trò chơi học tập như sau: Trò chơi học tập là trò chơi có luật và những nội dung cho trước, là trò chơi của sự nhận thức, hướng đến sự mở rộng, chính xác hóa, hệ thống hóa các biểu tượng đã có nhằm phát triển các năng lực trí tuệ giáo dục lòng ham hiểu biết của trẻ, trong đó, nội dung học tập kết hợp với hình thức chơi. Trò chơi là một hoạt động vui chơi mang một chủ đề, một nội dung nhất định và có những quy định mà những người tham gia phải tuân thủ. 
      Trò chơi học tập là cách thức sử dụng trò chơi có nội dung học tập gắn với nội dung bài học của trẻ, giúp trẻ khai thác vốn kinh nghiệm của bản thân để chơi và để học. Thông qua các trò chơi, trẻ được làm việc cá nhân, làm việc trong đơn vị nhóm, đơn vị lớp theo sự phân công và tinh thần hợp tác. Cùng với những hình thức học tập khác, trò chơi tạo cơ hội để trẻ tự hoạt động: tự củng cố kiến thức và tự hoàn thiện kĩ năng.  Các nhiệm vụ, quy tắc, quy luật chơi và các quan hệ trong trò chơi dạy học được tổ chức tương đối chặt chẽ trong khuôn khổ các nhiệm vụ dạy học và được hướng vào mục tiêu, nội dung học tập.
2.2. Vai trò của công nghệ thông tin trong thiết kế trò chơi học tập
Việc ứng dụng CNTT trong thiết kế trò chơi học tập mang lại nhiều lợi ích thiết thực như:  Tăng tính trực quan, sinh động: Hình ảnh, âm thanh, hiệu ứng phong phú giúp trẻ dễ tiếp nhận kiến thức; Kích thích hứng thú và sự tham gia tích cực: Trẻ được tương tác trực tiếp, chủ động khám phá; Hỗ trợ cá nhân hóa việc học: Trò chơi có thể thiết kế theo nhiều mức độ phù hợp với từng trẻ; Nâng cao hiệu quả đánh giá: Giáo viên dễ dàng theo dõi, nhận xét quá trình học tập của trẻ.
2.3. Nguyên tắc thiết kế trò chơi học tập ứng dụng CNTT
Để đảm bảo hiệu quả giáo dục, việc thiết kế trò chơi cần tuân thủ các nguyên tắc sau:
- Đảm bảo mục tiêu giáo dục: Nội dung trò chơi phải phục vụ mục tiêu phát triển toàn diện cho trẻ.
- Phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý: Nội dung đơn giản, gần gũi, hình ảnh rõ ràng, màu sắc tươi sáng.
- Đảm bảo tính tương tác: Trẻ được tham gia bằng các thao tác như chọn, kéo – thả, trả lời,…
- Kết hợp với hoạt động thực tiễn: Không lạm dụng công nghệ, cần kết hợp với trò chơi truyền thống.
2.4. Quy trình thiết kế trò chơi học tập ứng dụng CNTT
Quy trình thiết kế gồm các bước cơ bản:
- Bước 1: Xác định mục tiêu
Xác định rõ kiến thức và kỹ năng cần đạt.
- Bước 2: Lựa chọn nội dung và hình thức trò chơi
Ví dụ: trò chơi ghép hình, trắc nghiệm, kéo – thả,…
- Bước 3: Lựa chọn công cụ thiết kế
Sử dụng các phần mềm như PowerPoint, Canva, Wordwall,…
- Bước 4: Thiết kế trò chơi
Xây dựng nội dung, hình ảnh, âm thanh, hiệu ứng phù hợp.
- Bước 5: Tổ chức và đánh giá
Triển khai thực tế, quan sát và điều chỉnh.
2.5. Ví dụ minh họa
Trò chơi 1:  “Thử tài tinh mắt”
- Mục tiêu: Giúp trẻ nhận biết các con vật và ghi nhớ vị trí của các con vật có trong hình. Rèn luyện sự khéo léo của đôi bàn tay và rèn kĩ năng quan sát cho trẻ. 
- Cách chơi: Trẻ nhấn vào từ “start”, màn hình sẽ hiện ra các con vật để trẻ quan sát sau đó trẻ sẽ nhấn chuột vào con vật đó. Nếu trẻ chọn đúng thì tích xanh sẽ hiện lên còn nếu trẻ chọn sai dấu X đỏ sẽ hiện lên. 
- Công cụ: Thiết kế bằng PowerPoint.
- Hiệu quả: Trẻ hứng thú, ghi nhớ nhanh và chính xác.

Trò chơi 2: “Hái quả”
- Mục tiêu: Giúp trẻ nhận biết các chữ số. Rèn luyện khả năng lắng nghe, quan sát và  rèn luyện khả năng đếm của trẻ.
- Cách chơi: Trẻ tìm các quả táo có số theo yêu cầu của cô. Trẻ nhấn chuột vào quả táo đúng yêu cầu của cô thì quả táo sẽ tự rơi vào giỏ, còn nếu trẻ chọn quả táo không đúng yêu cầu của cô thì quả táo sẽ quay một vòng và vẫn đứng ở trên cây.
- Công cụ: Thiết kế bằng PowerPoint.
- Hiệu quả:  Trò chơi giúp trẻ hứng thú hơn với hoạt động và giúp rèn luyện khả năng quan sát, ghi nhớ, khả năng đếm cho trẻ.

III. Kết thúc
Ứng dụng công nghệ thông tin trong thiết kế trò chơi học tập cho trẻ mầm non là một hướng đi phù hợp với xu thế phát triển của giáo dục hiện đại. Việc khai thác hiệu quả CNTT không chỉ góp phần nâng cao chất lượng tổ chức hoạt động vui chơi mà còn giúp trẻ phát triển toàn diện về nhận thức, kỹ năng và thái độ. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả cao, cần có sự đầu tư đồng bộ về năng lực giáo viên, cơ sở vật chất và phương pháp tổ chức hoạt động giáo dục.
Tài liệu tham khảo
1. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2021), Chương trình giáo dục mầm non.
2. Nguyễn Ánh Tuyết (2007), Giáo dục mầm non những vấn đề lí luận và thực tiễn, NXB Đại học Sư phạm, Hà Nội.
3. Đinh Văn Vang (2009), Tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ mầm non, NXB Giáo dục Việt Nam.
4. Lê Thị Hồng Vân (2018), Ứng dụng công nghệ thông tin trong giáo dục mầm non, Tạp chí Giáo dục.