Th.s Nguyễn Thị Huế - Bộ môn Văn
I . Đặt vấn đề
Trò chơi đồng dao đem lại cho trẻ thơ biết bao điều thú vị và bổ ích. Không chỉ giúp các con vui chơi, giải trí hạn chế đối với Ti vi , điện thoại… mà còn giúp trẻ phát triển trí tuệ và ngôn ngữ. Đây là một hoạt động chơi mà học và học cũng là chơi rất hữu ích khi đưa vào chương trình giảng dạy với trẻ bậc mầm non.
Trước sự tiến bộ về công nghệ điện tử thì nhiều trò chơi dân gian đang dần mờ đi không phải không lôi cuốn. Mà do cả yếu tố điều kiện tổ chức ít được chú trọng. Chỉ gặp ở một số lễ hội nét đặc sắc đó vẫn gìn giữ được tạo cho lễ hội có bản sắc truyền thống hơn. Chính vì thế mà trong chương trình đào tạo bồi dưỡng giáo viên mầm non xây dựng qui trình chuẩn bị tổ chức trò chơi đồng dao rất quan trọng.
II.Nội dung
1.Khái niệm đồng dao:
Theo sách “Tìm hiểu về đồng dao người Việt”, Đồng dao là một thể loại văn học dân gian thuộc phương thức diễn đạt tự sự bằng văn vần, gồm phần lời của bài hát dân gian trẻ em..
Đồng dao là một thể loại thơ dân gian dành cho trẻ em có nội dung và hình thức phù hợp với trẻ, thường do trẻ em đọc khi vui chơi trong các trò chơi dân gian. Lời đồng dao có vần điệu, mộc mạc làm tốt chức năng biểu đạt, giáo dục nhận thức, bồi dưỡng tình cảm, sự phối hợp tập thể và đoàn kết trong chơi… Đồng dao không chỉ thỏa mãn nhu cầu vui chơi cho trẻ mà còn đóng góp quan trọng vào việc thực hiện chức năng giáo dục trẻ như: giáo dục nhận thức, đức, trí, thể, mỹ; luyện phát âm, cung cấp vốn từ; bồi dưỡng tình cảm; giữ nhịp cho thao tác chơi…
2.Thiết kế các khâu chuẩn bị để tổ chức hoạt động đồng dao cho trẻ mầm non.
2.1.Xây dựng kế hoạch giáo dục
Để tổ chức tốt trò chơi đồng dao giáo viên phải nắm bắt tình hình thực tế học sinh của lớp để biết được khả năng nhận thức của học sinh để lồng ghép hoạt động tổ chức trò chơi đồng dao khi thực hiện kế hoạch giáo dục hàng ngày có thể trong lớp học, có thể trong giờ chơi của trẻ trong lớp và ngoài trời.
2.2.Lựa chọn trò chơi phù hợp lứa tuổi.
Trò chơi dân gian Việt Nam vô cùng phong phú và giàu bản sắc. Vì thế, giáo viên cần lựa chọn trò chơi nào phù hợp với trẻ. Trò chơi lựa chọn phải kích thích trẻ háo hức tham gia. Cho nên giáo viên cân nhắc lựa chọn trò chơi có luật chơi và cách chơi rõ ràng, đơn giản dễ hiểu, dễ nhớ.
Ví dụ trẻ lứa tuổi nhà trẻ và mẫu giáo bé từ 2-4 tuổi khả năng chú ý chủ định còn kém, nhận thức còn đơn giản nên có thể chọn trò chơi đơn giản : Lộn cầu vồng, nu na nu nống, dung dăng dung dẻ…
2.3.Chuẩn bị đồ chơi và thuộc lời đồng dao
Giáo viên định hướng chọn đồ dùng đồ chơi cần chú ý đến hứng thú đối với trẻ. Đồ dùng hỗ trợ để tổ chức trò chơi đạt hiệu quả và trẻ phải thuộc lời đồng dao mới chủ động trò chơi hứng thú với trẻ. Vật liệu để chơi đơn giản, dễ tìm trong thiên nhiên: que tre chơi chuyền, hòn sỏi chơi ô ăn quan, đoạn cây, đoạn tre làm con khăng,… Trò chơi dân gian gắn bó hòa quyện chặt chẽ với thiên nhiên, con người Việt nam.
Ví dụ1: Trước khi tham gia trò chơi “bịt mắt bắt dê” không thể tổ chức nếu thiếu dải vải hoặc dải khăn để bịt mắt được. Không gian chơi thoáng rộng vừa mức (dùng phấn vẽ vòng tròn qui định phạm vi) . Từ trò chơi rèn phản ứng nhanh cho trẻ và nâng cao khả năng phán đoán cho trẻ.
Trước khi tổ chức cho trẻ hoạt động trò chơi đồng dao thì nên dạy trẻ thuộc đồng dao thông qua việc đọc diễn cảm, kết hợp vần điệu vui nhộn, trò chơi dân gian (như Dung dăng dung dẻ, Gánh gánh gồng gồng) và sử dụng hình ảnh minh họa sinh động giúp bé phát triển ngôn ngữ, trí tuệ và tình yêu văn hóa dân gian. Hãy đọc chậm, rõ lời, lặp lại thường xuyên và khuyến khích trẻ vận động theo nhịp để dễ nhớ.
Ví dụ 2: Trò chơi “Nu na nu nống” chuẩn bị cho trẻ ngồi duỗi chân ngang với nhau. . Dùng lời đồng dao và đọc kết hợp tay chỉ vào mỗi từ đập nhẹ vào một chân, đập từ đầu theo thứ tự đến cuối cùng, rồi lại quay ngược lại cho đến chữ “rụt”, chân nào chúng từ rụt thì co lại. Cứ thế cho đến khi các chân co lại hết, lại bắt đầu từ đầu. Lời đồng dao: Nu na nu nống : Nu na nu nống / Đánh trống phất cờ / Mở cuộc thi đua / Thi chân đẹp đẽ / Chân ai sạch sẽ / Gót đỏ hồng hào / Không bẩn tí nào / Được vào đánh trống...".
*Lưu ý khi tổ chức: Lời đồng dao cần đọc to, rõ ràng, theo nhịp 2/2 hoặc 3/3, 2/3 để trẻ dễ theo kịp. – Trò chơi không quá phức tạp; Đồ dùng để chơi dễ kiếm, dễ tìm; Trò chơi cần gây được hứng thú và sự chú ý của trẻ, có sự tham gia của nhóm trẻ hoặc tập thể lớp. Kết hợp động tác tay, chân hoặc di chuyển nhịp nhàng theo lời hát. Tạo không khí vui tươi, khuyến khích trẻ tham gia tự nhiên và giáo viên lựa chọn phương pháp kết hợp giúp trẻ nhanh thuộc lời như sau:
+ Kết hợp trò chơi dân gian: Đồng dao gắn liền với vận động. Ví dụ, vừa đọc bài "Dung dăng dung dẻ" vừa dắt tay trẻ đi bộ, vừa đọc "Chi chi chành chành" vừa xòe tay chơi.
+ Đọc diễn cảm và vỗ tay theo nhịp: Sử dụng giọng điệu vui tươi, nhấn nhá vào các từ ngữ lặp lại để trẻ dễ bắt chước. Sử dụng nhạc cụ đơn giản như phách, trống hoặc vỗ tay theo nhịp \(2/2\) hoặc \(3/3\).
+ Sử dụng hình ảnh/tranh vẽ minh họa: Cho bé xem tranh liên quan đến nội dung bài đồng dao (vd: con cá, hạt mưa, người gánh hàng) giúp trẻ hình dung và ghi nhớ lời bài hát tốt hơn.
+ Lặp đi lặp lại thường xuyên: Đọc vào các thời điểm cố định như trước khi ngủ, lúc tắm hoặc trong giờ chơi để tạo phản xạ.
+ Chia nhỏ câu hát: Đối với các bài dài, hãy dạy bé từng câu một, sau đó nối lại thành bài hoàn chỉnh.
Các bài đồng dao dễ thuộc cho trẻ mầm non: Dung dăng dung dẻ: Vui nhộn, dễ vận động. Gánh gánh gồng gồng: Giúp trẻ nhớ tên các hoạt động lao động. Chi chi chành chành: Trò chơi xòe tay, kích thích phản xạ..Đi cầu đi quán: Nhịp điệu nhanh, vui tai.
Dạy đồng dao không chỉ giúp trẻ thuộc lời mà còn giúp trẻ phát triển ngôn ngữ và hiểu biết về thế giới xung quanh một cách tự nhiên.
2,5.Chuẩn bị địa điểm để tổ chức trò chơi.
Các địa điểm tổ chức trò chơi đồng dao rất đa dạng, bao gồm không gian ngoài trời thoáng mát (sân trường, công viên, vườn hoa) cho trò chơi vận động như Rồng rắn lên mây, và không gian trong lớp học, góc chơi cho các trò nhẹ nhàng như Chi chi chành chành, Ô ăn quan. ..
Mỗi trò chơi dân gian đều nên chọn địa điểm gắn với đặc trưng trò chơi đó . Những trò chơi mang tính vận động và tính tập thể cao, số lượng người tham gia chơi lớn thì không gian rộng, mặt bằng phải phẳng an toàn như Kéo co, Rồng rắn lên mây, Thả đỉa ba ba, Mèo đuổi chuột …Nhưng cũng có trò chơi tĩnh, trẻ chơi theo nhóm và ngồi tại chỗ như: chi chi chành chành, nu na nu nống, ô ăn quan…thì có thể tổ chức trong lớp.
III. Kết luận
Chuẩn bị các điều kiện tốt trước khi tổ chức cho trẻ tham gia hoạt động trò chơi đồng dao rất quan trọng. Nếu chuẩn bị tốt thì hoạt động diễn ra sẽ tạo thành công cao, sẽ gây được hứng thú học tập của trẻ. Đồng thời giúp trẻ chủ động vận động và phát triển ngôn ngữ của trẻ. Khi chuẩn bị tốt cũng thuận lợi giúp trẻ thành công làm việc nhóm đạt hiệu quả cao. Có như vậy thì mục tiêu giáo dục mới thành công của việc dạy và việc học.
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1. Nguyễn Thị Thắng (cb), Trần Thúy Hằng, Nguyễn Thị Hồng Nhung, Vương Hồng Nhung (2024), Văn học, Tài liệu đào tạo giáo viên ngành Giáo dục mầm non trình độ cao đẳng, NXB Giáo dục, Hà Nội.
- Nguyễn Ánh Tuyết (Chủ biên), Nguyễn Thị Hòa, Đinh Văn Vang (1996), Tổ chức hướng dẫn trẻ mẫu giáo chơi, NXB Đại học quốc gia Hà Nội.
- Trần Hòa Bình, Bùi Lương Việt (5/2009), Trò chơi dân gian trẻ em, NXB Giáo dục Việt Nam.
- Tiểu Kiều (2000), Trò chơi dân gian của thiếu nhi, NXB trẻ.
- Nguyễn Thị Hồng (2008), 150 trò chơi dân gian Việt Nam, NXB Lao động – Xã hội.
- Mai Văn Muôn (1993), Trò chơi xưa và nay, NXB Giáo dục.