Hướng dẫn sinh viên ứng dụng công cụ Canva và AI thiết kế video minh họa bài thơ “Gà mẹ đếm con” trong giờ Thực hành Tổ chức hoạt động dạy trẻ làm quen với thơ

Người viết: Th.s Nguyễn Thị Thiêm

Đơn vị: Tổ Văn, Khoa  Mầm non

I. Đặt vấn đề

Canva và AI đang dần trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực trong giáo dục, đặc biệt trong việc tạo nội dung trực quan sinh động. Đối với giáo dục mầm non, trẻ nhỏ rất dễ bị cuốn hút bởi hình ảnh động, giọng nói vui nhộn, màu sắc tươi sáng và nhân vật thân thiện. Các video do Canva và AI tạo ra giúp minh họa nội dung truyện, bài thơ, bài hát, bài học đạo đức hoặc kỹ năng sống một cách dễ hiểu và gần gũi với trẻ. Hướng dẫn sinh viên ứng dụng công cụ Canva và AI thiết kế video minh họa nội dung bài thơ, câu chuyện hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng giảng dạy học phần Phương pháp tổ chức hoạt động cho trẻ làm quen với văn học, nâng cao kĩ năng sử dụng thiết bị và đồ dùng dạy học, thực hiện đổi mới phương pháp giảng dạy, phát huy tính tích cực của sinh viên.

II. Nội dung

1. Khái quát về công cụ Canva và AI với hoạt động dạy trẻ làm quen với thơ

1.1. Giới thiệu công cụ Canva và AI

Canva là một nền tảng thiết kế đồ họa trực tuyến miễn phí và dễ sử dụng, cho phép người dùng tạo ra nhiều sản phẩm trực quan như hình ảnh, video, bài thuyết trình, áp phích... Canva có kho tài nguyên phong phú với hàng nghìn mẫu, hình ảnh, biểu tượng, phông chữ và nhạc nền, phù hợp cho việc thiết kế bài giảng mầm non sinh động và hấp dẫn. Khi được tích hợp với trí tuệ nhân tạo (AI), Canva càng trở nên mạnh mẽ hơn với các tính năng thông minh như:

Magic Write: Tự động viết lời thoại, tóm tắt hoặc gợi ý kịch bản.

Text to Image: Tạo hình ảnh nhân vật, bối cảnh theo mô tả bằng ngôn ngữ tự nhiên.

AI Video Maker: Gợi ý bố cục, nhạc nền và hiệu ứng phù hợp cho video.

AI Voice-over: Tạo giọng đọc tự động, giúp bài thơ trở nên sinh động mà không cần thu âm thủ công.

Nhờ sự kết hợp này, giáo viên có thể dễ dàng tạo video minh họa bài thơ giúp trẻ tiếp cận tác phẩm văn học một cách trực quan, thú vị và hiệu quả hơn.

1.2. Vai trò của việc ứng dụng công cụ Canva và AI thiết kế video minh họa bài thơ trong tổ chức hoạt động cho trẻ làm quen với văn học

Hoạt động làm quen với văn học là cơ hội để trẻ tiếp xúc với ngôn ngữ nghệ thuật, hình tượng văn học, qua đó phát triển ngôn ngữ, tư duy, tình cảm và thẩm mỹ. Khi được hỗ trợ bởi công nghệ, đặc biệt là các công cụ sáng tạo trực quan như Canva và AI, quá trình tổ chức hoạt động này trở nên sinh động, hấp dẫn và hiệu quả hơn rất nhiều.

Góp phần đổi mới phương pháp tổ chức hoạt động văn học: Việc ứng dụng Canva và AI giúp giáo viên đổi mới phương pháp dạy học: từ đọc thơ truyền thống sang đọc thơ đa phương tiện. Trẻ không chỉ nghe và xem, mà còn tương tác, tham gia, sáng tạo cùng cô trong quá trình khám phá nội dung. Sự kết hợp giữa hình ảnh, âm thanh, hiệu ứng và giọng kể tạo nên trải nghiệm học tập sinh động, kích thích giác quan và cảm xúc của trẻ.

Tăng tính trực quan, hấp dẫn và kích thích hứng thú học tập của trẻ: Trẻ mầm non học chủ yếu thông qua quan sát và trải nghiệm cảm xúc. Video minh họa bài thơ được thiết kế bằng Canva và AI có thể tái hiện hình ảnh nhân vật, bối cảnh, tình huống một cách sinh động, gần gũi.

Hỗ trợ phát triển ngôn ngữ và tư duy của trẻ: Khi xem video minh họa bài thơ, trẻ không chỉ nghe – nhìn – cảm nhận, mà còn học cách diễn đạt ngôn ngữ qua lời thơ, giọng điệu thơ. Việc quan sát hình ảnh minh họa giúp trẻ hiểu sâu hơn nội dung bài thơ, dễ ghi nhớ và phát triển vốn từ mới.

Hỗ trợ giáo viên tiết kiệm thời gian và nâng cao chất lượng giảng dạy: Việc chuẩn bị đồ dùng dạy học truyền thống (vẽ tranh, làm rối, cắt dán) thường tốn nhiều công sức và thời gian. Với Canva và AI, giáo viên chỉ cần vài thao tác: nhập nội dung, chọn mẫu, thêm hình ảnh và giọng đọc – công cụ sẽ tự động tạo ra video hoàn chỉnh. Ngoài ra, Canva còn cho phép lưu trữ, chia sẻ và chỉnh sửa linh hoạt, giúp giáo viên dễ dàng tái sử dụng hoặc cập nhật nội dung. Nhờ đó, thời gian chuẩn bị bài được rút ngắn, nhưng chất lượng bài dạy lại được nâng cao, mang tính chuyên nghiệp và hiện đại hơn.

2. Quy trình hướng dẫn sinh viên ứng dụng Công cụ Canva và AI thiết kế video minh họa bài thơ trong tổ chức hoạt động dạy trẻ làm quen với văn học

2.1. Lựa chọn bài thơ và xây dựng kịch bản

Trong quá trình tổ chức hoạt động làm quen với văn học cho trẻ mầm non, việc lựa chọn bài thơ phù hợp đóng vai trò quan trọng, góp phần khơi gợi hứng thú, phát triển ngôn ngữ và hình thành cảm xúc thẩm mỹ cho trẻ. Người tạo lập video cần ưu tiên những bài thơ ngắn gọn ngôn ngữ dễ hiểu, nội dung phù hợp với độ tuổi và mang ý nghĩa giáo dục tích cực (như tình yêu thiên nhiên, gia đình, bạn bè...). Sau khi chọn được bài thơ người tạo lập tiến hành xây dựng kịch bản video với bố cục hợp lý: phần mở đầu giới thiệu nội dung, phần chính trình bày lời bài thơ kèm minh họa sinh động (tranh ảnh, hoạt hình, biểu cảm...), phần kết thúc có thể gợi mở hoặc đặt câu hỏi để trẻ suy nghĩ. Kịch bản cần kết hợp lời dẫn, hình ảnh, âm thanh, chuyển cảnh mạch lạc để tạo nên một sản phẩm hấp dẫn, hỗ trợ hiệu quả cho hoạt động dạy học văn học ở mầm non. Kịch bản cần ngắn gọn, có xác định một số cảnh và mỗi cảnh sẽ có các hình ảnh minh họa.

2.2. Thiết kế hình ảnh và xây dựng nhân vật

Bước 1. Xác định phong cách hình ảnh: Giáo viên lựa chọn phong cách hình ảnh phù hợp với lứa tuổi mầm non như: tranh minh họa hoạt hình, màu sắc tươi sáng, đường nét mềm mại, nhân vật có biểu cảm rõ ràng. Phong cách hình ảnh cần thống nhất xuyên suốt toàn bộ video nhằm giúp trẻ dễ quan sát và ghi nhớ nội dung bài thơ.

Bước 2. Thiết kế hình ảnh nhân vật bằng công cụ AI: Giáo viên sử dụng công cụ AI tạo hình ảnh trong Canva (Text to Image) hoặc các nền tảng AI hỗ trợ khác để tạo hình nhân vật theo mô tả đã xác định. Khi nhập yêu cầu cho AI, giáo viên cần sử dụng ngôn ngữ cụ thể, ngắn gọn, nhấn mạnh phong cách thiếu nhi, biểu cảm thân thiện và màu sắc hài hòa.

Bước 3. Thiết kế bối cảnh và không gian: Giáo viên tiến hành thiết kế các bối cảnh chính như rừng cây, ngôi nhà, con đường, cánh đồng… sao cho phù hợp với từng bối cảnh.

Bước 4. Sắp xếp và hoàn thiện hình ảnh trên Canva: Các hình ảnh nhân vật và bối cảnh được sắp xếp hợp lý trên từng trang video trong Canva. Giáo viên sử dụng hiệu ứng chuyển động nhẹ, phù hợp với nhịp điệu bài thơ tránh sử dụng quá nhiều hiệu ứng gây phân tán sự chú ý của trẻ.

Bước 5. Kiểm tra và điều chỉnh: Sau khi hoàn thiện, giáo viên rà soát lại hình ảnh, đảm bảo tính thống nhất, rõ ràng, phù hợp hình ảnh trong bài thơ và khả năng tiếp nhận của trẻ mầm non, từ đó điều chỉnh cho phù hợp trước khi đưa vào sử dụng.

2.3. Ứng dụng AI hỗ trợ giọng đọc, phụ đề

Bước 1. Chuẩn bị nội dung lời thơ: Giáo viên rà soát và hoàn thiện kịch bản  đã xây dựng, đảm bảo lời thơ ngắn gọn, rõ nghĩa, phù hợp với khả năng nghe – hiểu của trẻ mầm non để thuận lợi cho việc lồng tiếng và đồng bộ với hình ảnh.

Bước 2. Lựa chọn công cụ AI tạo giọng đọc: Giáo viên lựa chọn công cụ AI phù hợp như tính năng Text to Speech trong Canva hoặc các phần mềm hỗ trợ giọng đọc tiếng Việt. Khi lựa chọn giọng đọc, cần ưu tiên giọng nữ nhẹ nhàng, phát âm chuẩn, tốc độ vừa phải, ngữ điệu truyền cảm nhằm tạo sự gần gũi và thu hút trẻ.

Bước 3. Điều chỉnh và đồng bộ giọng đọc: Sau khi nhập nội dung văn bản, giáo viên điều chỉnh tốc độ đọc, âm lượng. Giọng đọc được sắp xếp trùng khớp với từng cảnh trong video, giúp trẻ dễ theo dõi nội dung và cảm xúc của bài thơ.

Bước 4. Ứng dụng AI tạo phụ đề tự động: Giáo viên sử dụng tính năng tạo phụ đề tự động của Canva hoặc các công cụ AI hỗ trợ để chuyển lời thơ thành văn bản hiển thị trên màn hình. Phụ đề cần ngắn gọn, dễ đọc, font chữ rõ ràng, kích thước phù hợp và xuất hiện đồng bộ với giọng đọc.

Bước 5. Thiết kế phụ đề phù hợp với trẻ mầm non: Phụ đề được đặt ở vị trí cố định, không che khuất hình ảnh chính. Màu chữ hài hòa với nền, tránh gây rối mắt. Giáo viên chỉ lựa chọn những từ khóa hoặc câu ngắn giúp trẻ làm quen với ngôn ngữ viết.

Bước 6. Kiểm tra và hoàn thiện: Giáo viên xem lại toàn bộ video, kiểm tra sự đồng bộ giữa giọng đọc, phụ đề và hình ảnh; điều chỉnh lỗi phát âm, lỗi chính tả để đảm bảo video đạt hiệu quả giáo dục cao nhất trước khi sử dụng trong hoạt động làm quen với văn học.

2.4. Hoàn thiện video và sử dụng trong dạy học

Bước 1. Rà soát và hoàn thiện nội dung video: Giáo viên xem lại toàn bộ video đã thiết kế, kiểm tra sự thống nhất giữa hình ảnh, giọng đọc, phụ đề và hiệu ứng chuyển cảnh. Những chi tiết rườm rà, hiệu ứng không cần thiết được lược bỏ nhằm tránh gây phân tán sự chú ý của trẻ.

Bước 2. Điều chỉnh thời lượng và nhịp độ: Thời lượng video được điều chỉnh phù hợp với độ tuổi của trẻ, trung bình từ 3–5 phút. Nhịp đọc chậm rãi, có điểm nhấn ở các tình tiết quan trọng để trẻ dễ theo dõi, ghi nhớ và cảm nhận nội dung tác phẩm văn học.

Bước 3. Xuất và lưu trữ video: Sau khi hoàn thiện, giáo viên tiến hành xuất video với định dạng phù hợp (MP4), chất lượng hình ảnh và âm thanh rõ nét. Video được lưu trữ khoa học theo chủ đề, độ tuổi, tên bài thơ để thuận tiện cho việc sử dụng nhiều lần trong các hoạt động dạy học khác nhau.

Bước 4. Tổ chức sử dụng video trong giờ học: Giáo viên sử dụng video như một phương tiện trực quan trong hoạt động làm quen với văn học. Video có thể được sử dụng ở phần gây hứng thú, phần dạy bài mới hoặc củng cố nội dung. Trong quá trình trẻ xem, giáo viên kết hợp quan sát, gợi mở, đặt câu hỏi nhằm tăng cường sự tương tác và khả năng tiếp nhận của trẻ.

Bước 5. Tổ chức hoạt động mở rộng sau khi xem video: Sau khi xem video, giáo viên tổ chức các hoạt động như đàm thoại, trò chuyện với trẻ. Qua đó giúp trẻ củng cố kiến thức, phát triển ngôn ngữ, tư duy và cảm xúc thẩm mỹ.

Bước 6. Đánh giá và điều chỉnh: Giáo viên đánh giá mức độ hứng thú và hiệu quả tiếp nhận của trẻ, từ đó điều chỉnh video hoặc cách tổ chức hoạt động cho phù hợp hơn trong những lần sử dụng tiếp theo.

3. Video minh họa: Bài thơ “Gà mẹ đếm con” của tác giả Nguyễn Duy Quế

III. Kết luận

Có thể khẳng định rằng, việc ứng dụng Canva và AI thiết kế video truyện trong tổ chức hoạt động dạy trẻ làm quen với văn học đã mở ra một hướng tiếp cận mới, sáng tạo và hiệu quả trong tổ chức hoạt động làm quen với văn học cho trẻ mầm non. Công nghệ giúp bài học trở nên hấp dẫn, trực quan và giàu cảm xúc, góp phần phát triển ngôn ngữ, tư duy, thẩm mỹ và nhân cách cho trẻ. Tuy nhiên, công nghệ chỉ là phương tiện, còn con người – người giáo viên mới là yếu tố quyết định. Khi giáo viên biết vận dụng Canva và AI một cách hợp lý, sáng tạo và nhân văn, mỗi video minh họa bài thơ sẽ trở thành cầu nối giữa công nghệ và tâm hồn trẻ thơ, giúp trẻ vừa học, vừa cảm nhận, vừa yêu hơn thế giới văn học đầy màu sắc xung quanh mình.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

 [1]. Nguyễn Thị Thanh Tâm (chủ biên), Nguyễn Hương Giang, Đàm Công Thắng, Ứng dụng công nghệ thông tin trong Giáo dục Mầm non, 2024, Nhà xuất bản Hà Nội.

 [2]. Nguyễn Thị Thiêm (chủ biên), Nguyễn Thị Huế, Vương Hồng Nhung, Nguyễn Thị Hồng Nhung, Nguyễn Thị Thắng, 2024, Phương pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ mầm non, Nhà xuất bản Hà Nội.

 [3]. Quan-Hoang Vuong et al. (2023). Are we at the start of the artificial intelligence era in academic publishing? Science Editing. Truy cập tại: ResearchGate.

[4]. Drenik, G. (2023). Large language models will define artificial intelligence. Forbes.